Kıdem tazminatı kimlere ödenir, nasıl hesaplanır?
Kıdem tazminatı, işçinin aynı işverene uzun süre emek vermesinin karşılığı olarak, iş ilişkisi kanunda sayılan sebeplerle sona erdiğinde ödenen bir tazminattır. Her işten ayrılışta doğmaz; hangi durumlarda hak kazanıldığını bilmek bu yüzden önemlidir.
Temel şart: en az bir yıl çalışmak
Kıdem tazminatına hak kazanmak için aynı işverene ait bir veya birden fazla işyerinde en az bir yıl çalışmış olmak gerekir.
Hangi durumlarda ödenir?
Bir yılını doldurmuş işçiye, iş sözleşmesi şu sebeplerden biriyle sona ererse kıdem tazminatı ödenir:
- İşveren sözleşmeyi feshederse: Fesih işçinin ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranışına dayanmıyorsa işçi tazminata hak kazanır.
- İşçi haklı nedenle feshederse: Ücretin ödenmemesi, sağlık sebepleri veya işyerinde ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranışlar gibi kanunda sayılan haklı nedenlerle ayrılan işçi tazminat alabilir.
- Askerlik: Muvazzaf askerlik görevi nedeniyle işten ayrılmak.
- Emeklilik: Yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı ya da toptan ödeme almak amacıyla ayrılmak. Bu durumda işçinin aylığa veya toptan ödemeye hak kazandığını ve bağlı olduğu kuruma başvurduğunu belgelemesi gerekir.
- Yaş dışındaki şartları tamamlamak: Emeklilik için gereken yaş dışındaki şartları, yani sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayıp kendi isteğiyle ayrılan işçi de kıdem tazminatı alabilir. Uygulamada bu durum SGK'dan alınan yazıyla gösterilir.
- Kadın işçinin evliliği: Evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılan kadın işçi tazminat alabilir.
- Ölüm: İşçinin ölümü hâlinde tazminat yasal mirasçılarına ödenir.
İstifa eden işçi tazminat alır mı?
Haklı bir neden olmadan, kendi isteğiyle istifa eden işçi kural olarak kıdem tazminatı alamaz. İstifanın arkasında ödenmeyen ücretler veya kötü çalışma koşulları gibi haklı bir neden varsa durum değişir; bu nedenle istifa dilekçesinde gerçek sebebin açıkça yazılması önemlidir.
Nasıl hesaplanır?
- Her tam çalışma yılı için 30 günlük brüt ücret ödenir; bir yıldan artan süreler için orantılı hesap yapılır.
- Hesap son ücret üzerinden yapılır. Hesaba yalnızca çıplak ücret değil, işçiye sağlanan para ve parayla ölçülebilen sözleşmeden ve kanundan doğan menfaatler de katılır; yemek, yol, düzenli prim gibi ödemeler bu kapsamdadır (giydirilmiş ücret).
- Aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen süreler, sözleşme arada kesilip yeniden yapılmış olsa da birlikte hesaba katılır.
- Ödenecek tutar, her yıl iki kez belirlenen kıdem tazminatı tavanını aşamaz.
- Kıdem tazminatından gelir vergisi ve SGK primi kesilmez; yalnızca damga vergisi kesilir.
Yaklaşık bir tutar görmek için sitemizdeki Kıdem Tazminatı Hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Zamanaşımı ve zorunlu arabuluculuk
Kıdem tazminatı alacağı için zamanaşımı süresi 5 yıldır. Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, düzenlenen son tutanak dava dilekçesine eklenerek iş mahkemesinde dava açılabilir.
Sık sorulan sorular
Deneme süresinde çıkarıldım, tazminat alır mıyım?
Bir yıllık süre dolmadığı için kural olarak kıdem tazminatı doğmaz.
İşveren ödemeyi geciktirirse ne olur?
Kıdem tazminatı zamanında ödenmezse, açılacak davada hâkim gecikilen süre için mevduata uygulanan en yüksek faize hükmeder.
Yargıtay uygulaması
Yargıtay, kıdem tazminatının hesabında yalnızca çıplak ücretin değil, işçiye sağlanan diğer düzenli menfaatlerin de dikkate alınması gerektiğini kabul etmektedir. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi'nin 2017/21545 E., 2019/9030 K., 18.04.2019 T. sayılı kararında; giydirilmiş ücretin belirlenmesinde asıl ücrete ek olarak işçiye sağlanan para veya parayla ölçülebilen menfaatlerin göz önünde tutulacağı, bu kapsamda ikramiye, devamlılık gösteren prim, yakacak, giyecek, kira, servis ve yemek yardımı gibi ödemelerin hesaba katılacağı belirtilmiştir.
Aynı kararda, ücretin ve eklerinin miktarını ispat yükünün kural olarak işçide olduğu hatırlatılmış; mahkemenin işçinin imzası bulunmayan bir işveren belgesine dayanarak yemek ve yol ücretini belirlemesi eksik inceleme sayılmış, işyeri kayıtlarının incelenmesi ve gerekirse tanıkların yeniden dinlenmesi gerektiği gerekçesiyle karar bozulmuştur.
Bu nedenle yemek, yol veya prim gibi ödemeleri gösteren bordro, banka kaydı ve benzeri belgeleri saklamanız, ileride kıdem tazminatının doğru hesaplanması açısından önemlidir.
Sorularınız için iletişim sayfasını ziyaret edebilirsiniz.